e-İrsaliyede Lojistik, Taşıyıcı Firmalar ve İhracat-İthalat İşlemleri

01 Nisan 2019

e-İrsaliye uygulamasında en çok karıştırılan konuların başında malı kimin taşıdığı ile belgeyi kimin düzenlediği meselesi geliyor. Nakliyeyi bir lojistik firması yapıyorsa, mal bir gümrük sahasına ya da yurt dışına çıkıyorsa, "bu sevkiyatta e-İrsaliye düzenlenecek mi, düzenlenecekse kim düzenleyecek?" sorusu sahada sürekli karşımıza çıkıyor. Bu yazıda taşıyıcı/lojistik firmalarının konumunu ve ihracat–ithalat işlemlerinde e-İrsaliyenin yerini, sisteme yeni geçen firmaların gözünden açıklıyoruz.

e-İrsaliyeyi taşıyan değil, malı sevk eden düzenler

Temel kural basittir: sevk irsaliyesi, malın mülkiyetini elinde bulunduran ve sevkiyatı başlatan mükellef tarafından düzenlenir. Malı kamyonuyla kimin taşıdığı bu yükümlülüğü değiştirmez. Yani nakliyeyi anlaşmalı bir lojistik firmasına, kargoya ya da müşterinin kendi aracına devretmiş olmanız, belgeyi düzenleme sorumluluğunu size bırakır. Kimin hangi durumda belge düzenleyeceğini e-İrsaliyeyi kimler düzenler yazımızda ayrıntılı ele almıştık.

Lojistik firmalarının kendi düzenlediği taşıma belgeleri (taşıma irsaliyesi, sevk emri, yükleme listesi vb.) ise e-İrsaliyenin yerine geçmez; bunlar taşıma ilişkisini belgeler. Lojistik firması aynı zamanda kendi ticari malını sevk ediyorsa, o sevkiyat için e-İrsaliye kapsamındaki genel kurallar onun için de geçerlidir.

Lojistik ve depo hizmeti alan firmaların dikkat etmesi gerekenler

• Araç ve şoför bilgisi: Sevkiyatı üçüncü bir firma yapıyorsa plaka, şoför ve taşıyıcı bilgilerinin belgeye doğru yazılabilmesi için bu verinin sevk anından önce size ulaşması gerekir. Uygulamada en sık yaşanan aksama budur.
• Belgenin zamanlaması: e-İrsaliye fiili sevkten önce oluşturulmalıdır; araç yola çıktıktan sonra düzenlenen belge denetimde sorun yaratır. Bu konuyu e-İrsaliye ne zaman düzenlenir yazımızda anlattık.
• Depo / antrepo arası hareketler: Aynı mükellefe ait iş yerleri arasındaki mal hareketlerinde de belge düzeni gerekir; hangi hâllerde belge düzenlenmediğini e-İrsaliye düzenlenmeyen durumlar yazımızda bulabilirsiniz.
• Yetkinin sahada olması: Belgeyi düzenleyecek kullanıcı muhasebede, mal ise depodaysa sevkiyat bekler. Yetkiyi sevkiyatın yapıldığı noktaya taşımak en pratik çözümdür.

İhracat işlemlerinde e-İrsaliye

İhracatta mal, yurt içindeki üretim yerinden veya depodan gümrük sahasına kadar fiziksel olarak taşınır. Bu yurt içi sevkiyat, e-İrsaliye kapsamındaki bir mükellef için diğer sevkiyatlardan farklı değildir; malın yola çıktığı an belge düzenlenmesi beklenir. Gümrük çıkışından sonraki aşamada ise gümrük beyannamesi, taşıma senedi ve navlun belgeleri devreye girer.

İhracat faturasının nasıl düzenleneceği ayrı bir başlıktır ve e-İrsaliyeyle karıştırılmamalıdır. Fatura tarafını ihracatta e-Fatura zorunluluğu ve serbest bölgeye e-Fatura yazılarımızda ele aldık. Kısaca: fatura ile irsaliye birbirinin yerine geçmez, süreçleri ayrı ilerler.

İthalat ve yurt dışından gelen mallar

İthalatta malın yurt dışındaki satıcısı Türkiye'deki e-Belge sistemine tabi olmadığı için gelen sevkiyatın belgeleri yabancı fatura, taşıma senedi ve gümrük beyannamesidir. Ancak mal gümrükten çekildikten sonra sizin deponuza, oradan da müşteriye ya da başka bir şubeye sevk edilirken artık yurt içi bir mal hareketi söz konusudur ve bu aşamada e-İrsaliye kuralları işler. Antrepodan kendi deponuza yapılan çekişlerde de belge düzenini atlamamak gerekir.

Alıcı e-İrsaliye kapsamında değilse

Yurt dışındaki alıcılar ile kapsam dışı yurt içi alıcılar için elektronik belge sistem üzerinden iletilemez; bu durumda belge yine elektronik ortamda düzenlenir, alıcıya ise kâğıt çıktısı verilir. Çıktı, belgenin kendisi değil örneğidir; asıl belge sistemde kayıtlıdır.

Zorunluluk kapsamı, alan ve süre kuralları zaman içinde değiştiği için, sevkiyat modelinize özel bir tereddüdünüz varsa GİB'in güncel e-İrsaliye kılavuzunu esas alın; genel çerçeveyi e-İrsaliye hizmetimiz sayfasından da inceleyebilirsiniz.